Opis
problemu

Sprzedaż spółki, wejście inwestora branżowego czy fundusz private equity kupujący pakiet udziałów — każda z tych sytuacji rodzi pytanie, które prędzej czy później zadaje sobie zarówno sprzedający, jak i kupujący: ile z tej transakcji zabierze fiskus i jak to policzyć, zanim podpiszemy umowę. Poniżej znajdziesz praktyczne omówienie najważniejszych zagadnień podatkowych towarzyszących transakcjom M&A, sprzedaży udziałów w spółce z o.o. oraz akcji w spółce akcyjnej.

Sprzedaż udziałów/akcji przez osobę fizyczną — PIT

Gdy wspólnik będący osobą fizyczną sprzedaje udziały lub akcje, przychód kwalifikowany jest jako przychód z kapitałów pieniężnych (art. 17 ustawy o PIT). Kluczowe zasady:

• Stawka podatku: 19% od dochodu (przychód ze zbycia pomniejszony o koszty jego uzyskania, czyli m.in. wydatki na objęcie/nabycie udziałów).
• Dochodu tego nie łączy się z dochodami opodatkowanymi skalą podatkową ani z działalnością gospodarczą — rozlicza się go odrębnie w zeznaniu PIT-38, składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku sprzedaży.
• Koszty uzyskania przychodu różnią się w zależności od sposobu, w jaki wspólnik objął udziały: wkład pieniężny, wkład niepieniężny (aport), udziały objęte w wyniku wymiany udziałów, czy nabyte na rynku wtórnym — każdy z tych scenariuszy ma inne zasady ustalania kosztu podatkowego, co realnie wpływa na wysokość efektywnego podatku.
• Zbycie udziałów objętych w drodze darowizny lub spadku wymaga szczególnej uwagi przy ustalaniu kosztów — co do zasady kosztem są wydatki poniesione przez darczyńcę/spadkodawcę, powiększone o ewentualny zapłacony podatek od spadków i darowizn.

Sprzedaż udziałów/akcji przez spółkę — CIT

Jeżeli zbywcą jest spółka kapitałowa, dochód ze zbycia udziałów/akcji podlega CIT na zasadach ogólnych (19% lub 9% dla małych podatników, o ile spełnione są warunki) i łączy się z pozostałymi dochodami spółki.

Sprzedaż przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) — asset deal a share deal

Wybór formy transakcji — share deal (sprzedaż udziałów/akcji) czy asset deal (sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części) — ma fundamentalne znaczenie podatkowe:

Prawidłowa kwalifikacja, czy zbywany zespół składników stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu podatkowym (wyodrębnienie organizacyjne, finansowe i funkcjonalne), jest jednym z najczęściej kwestionowanych przez organy podatkowe elementów transakcji — błędna kwalifikacja grozi doszacowaniem VAT lub PCC.

Nieruchomości komercyjne jako przedmiot transakcji

Sprzedaż nieruchomości komercyjnej (biurowca, centrum handlowego, magazynu) rodzi odrębny zestaw pytań:

• VAT czy PCC? Dostawa nieruchomości może być opodatkowana VAT (stawka 23% lub zwolnienie z opcją wyboru opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 10 ustawy o VAT) albo podlegać PCC (2%), jeśli transakcja korzysta ze zwolnienia z VAT bez opcji rezygnacji z niego. Strony transakcji powinny przeanalizować to przed podpisaniem umowy przedwstępnej, bo wybór reżimu wpływa na cenę netto/brutto i możliwość odliczenia VAT.
• Transakcje nieruchomościowe coraz częściej strukturyzowane są jako sprzedaż spółki celowej (SPV) będącej właścicielem nieruchomości — to klasyczny share deal, z korzyściami opisanymi wyżej (zwolnienie z VAT, brak PCC od nieruchomości, możliwe zwolnienie PSH po stronie zbywcy instytucjonalnego).
• Kupujący nieruchomość w drodze asset deal powinien zweryfikować, czy nabywana nieruchomość stanowi samodzielnie ZCP (np. wraz z umowami najmu, obsługą techniczną) — od tego zależy m.in. traktowanie VAT.