Opis
problemu

Dochodzenie zapłaty od kontrahenta w obrocie gospodarczym najczęściej odbywa się w trybie uproszczonym – poprzez wydanie przez sąd nakazu zapłaty, bez konieczności przeprowadzania rozprawy. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują kilka rodzajów takich nakazów, które różnią się podstawami wydania, wymaganą dokumentacją oraz skutkami prawnymi. Poniżej przedstawiam ich charakterystykę w kontekście spraw rozpoznawanych w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych.

Postępowanie nakazowe

To najsilniejszy z nakazów zapłaty. Sąd może go wydać wyłącznie wtedy, gdy powód dołącza do pozwu ściśle określone dokumenty, które w sposób bezsporny uprawdopodobniają istnienie i wysokość dochodzonej wierzytelności.

Wymagane dokumenty (jeden z niżej wymienionych):

• prawidłowo wypełniony weksel, czek, warrant lub rewers;
• dokument urzędowy stwierdzający istnienie zobowiązania;
• rachunek zaakceptowany przez dłużnika;
• wezwanie dłużnika do zapłaty wraz z jego pisemnym oświadczeniem o uznaniu długu;
• zaakceptowana przez dłużnika umowa, dowód doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli dłużnik nie zgłosił zarzutów w terminie;
• dowód spełnienia świadczenia wzajemnego niepieniężnego.

Kluczowe skutki:

• nakaz z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia wykonalny bez klauzuli wykonalności – można od razu zabezpieczyć roszczenie na majątku dłużnika;
• dłużnik broni się zarzutami wnoszonymi w terminie dwóch tygodni;
• opłata sądowa od pozwu wynosi 1/4 opłaty zwykłej;
• ze względu na rygorystyczne wymogi dowodowe jest to tryb rzadziej stosowany, ale bardzo skuteczny, gdy dokumentacja transakcji jest kompletna (np. przy wekslach zabezpieczających kontrakty handlowe).

Postępowanie upominawcze

To podstawowy i najczęściej stosowany tryb dochodzenia roszczeń pieniężnych w obrocie gospodarczym. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeśli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a twierdzenia zawarte w pozwie nie budzą wątpliwości – bez konieczności przedstawiania szczególnych dokumentów wymaganych w postępowaniu nakazowym.

Wymagane dokumenty:

• brak zamkniętego katalogu – wystarczą dowody uzasadniające roszczenie zgodnie z ogólnymi zasadami (np. umowa, faktury VAT, korespondencja handlowa, dowody dostawy/wykonania usługi, wezwanie do zapłaty);
• w sprawach gospodarczych obowiązuje jednak prekluzja dowodowa – wszystkie dowody na poparcie twierdzeń trzeba powołać już w pozwie, pod rygorem ich pominięcia na późniejszym etapie.

Kiedy sąd nie wyda nakazu upominawczego (art. 499 k.p.c.) – m.in. gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne, budzi wątpliwości co do zgodności z prawdą, jego zaspokojenie zależy od świadczenia wzajemnego lub miejsce pobytu pozwanego nie jest znane.

Kluczowe skutki:

• nakaz nie stanowi z automatu tytułu zabezpieczenia (w odróżnieniu od nakazowego);
• dłużnik broni się sprzeciwem w terminie dwóch tygodni – wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy nakazu w całości i skierowanie sprawy na rozprawę;
• opłata od pozwu jest pełna (bez ulgi 1/4, jaka przysługuje w postępowaniu nakazowym)

Porównanie trybów – tabela

Praktyczna wskazówka

Wybór trybu w praktyce zależy od tego, czy dysponują Państwo dokumentami z zamkniętego katalogu z art. 485 k.p.c. Jeśli tak – warto rozważyć postępowanie nakazowe, które daje natychmiastowe zabezpieczenie roszczenia i niższą opłatę. W pozostałych przypadkach, typowych dla większości sporów o zapłatę faktur w obrocie B2B, właściwym trybem pozostaje postępowanie upominawcze, przy czym ze względu na rygory dowodowe postępowania gospodarczego kluczowe jest staranne skompletowanie i powołanie całej dokumentacji już na etapie sporządzania pozwu.